საბჭოთა პერიოდში საქართველოს ეკლესია, გარდა სულიერი საფუძველისა, ქართული სახელმწიფოებრიობის უწყვეტობის, თაობათა შორის კავშირის, ეროვნული სულისკვეთების მუდმივობის გამომხატველ ერთადერთ ლეგალურად მომქმედ ინსტიტუტუტს წარმოადგენდა და, ბუნებრივია, 70 _ 80-იან წლებში, როდესაც დისიდენტური და შემდეგ ეროვნული მოძრაობის აღმავლობის ხანა დაიწყო, საქართველოს ეკლესიამ ფართოდ გაუღო კარები და თბილად ჩაიკრა გულში თავისი შვილები. პატრიარქის აღსაყდრების შემდეგ სიონის ეზოში სულ ახალგაზრდული ხმები ისმოდა. მოკლე პერიოდში მრევლის რაოდენობა ძალიან გაიზარდა. ეკლესია იქცა ეროვნული განწყობის ადამიანებისთვის შეკრებისა და შეხვედრის ადგილად. ეროვნულ მოძრაობაში ჩართული ადამიანი პრაქტიკულად ხდებოდა მრევლი. საინტერესო შედარება შეიძლება მოვიტანოთ ამ მხრივ რუს დისიდენტებთან, რომელთა შეხვედრების ადგილებს მაიაკოვსკისა და პუშკინის ძეგლების მიმდებარე ტერიტორია წარმოადგენდა.
კათოლიკოს-პატრიარქ ილია II-ის სახით საქართველოს ჰყავს სულიერი ლიდერი, რომელმაც ტაძრები ახალგაზრდების გულანთებულ ქრისტიანებად და, შესაბამისად, პატრიოტებად ჩამოყალიბების კერებად აქცია, ერის ცხოვრების მნიშვნელოვან გარდამტეხ და გადამწყვეტ მომენტებში კი პირადი მაგალითით აჩვენა, ლიდერისთვის დამახასიათებელი პასუხისმგებლობისა და წინდახედუ- ლობის მაღალი დონე. საქართველოს უახლესი ისტორიის უმნიშვნელოვანესი მოვლენების დროს მისი უწმიდესობის ქმედებები ამის ნათელი დადასტურებაა.
1989 წელს, როცა საქართველოში, ეროვნულმა მოძრაობამ თითქმის საყოველთაო ხასიათი მიიღო, აფხაზეთის საკითხი განსაკუთრებულად გამწვავდა და ქვეყანა- ში სერიოზული დაძაბულობა შეიქმნა. საკავშირო ხელისუფლება ცდილობდა საქართველოს ეროვნული მოძრაობისთვის და, საერთოდ, საქართველოს დამოუკიდებლობის იდეისთვის დაეპირისპირებინა აფხაზური სეპარატისტული მოძრაობა, რომელსაც ყოველნაირად ხელს უწყობდა და ახალისებდა. 18 მარტს სოფელ ლიხნში ჩატარდა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი ხელმძღვანელობის მიერ ორგანიზებული კრება, რომელმაც მიიღო ქართული სახელმწიფოებრიობის წინააღმდეგ მიმართული გადაწყვეტილება, რამაც აფახაზეთისა და მთლიანად ქართული საზოგადოება აღაშფოთა. გაგრასა და სოხუმში ჩატარდა ქართველთა საპროტესტო აქციები. ერთ-ერთი აქციის შემდეგ ლესელიძიდან სოხუმისაკენ მიმავალ ავტობუსს, რომელშიც მომიტინგეები ისხდნენ, თავს დაესხნენ. ხელისუფლებიდან მართული ამ კრიმინალური ქმედების გასაპროტესტებლად სოხუმში ჩატარდა აქცია, რომელშიც ბევრი აფხაზიც მონაწილეობდა. 9 აპრილისთვის დაიგეგმა კიდევ ერთი აქცია სოხუმში.
ეროვნული მოძრაობის ერთმა ნაწილმა 4 აპრილს მაშინდელი მთავრობის სახლის წინ აქცია დაიწყო ლიხნის შეკრების ორგანიზატორთა და ავტობუსზე თავდამსხმელთა დასჯის მოთხოვნით. ცოტა ხანში აქციის თემამ გარკვეული სახეცვლილება განიცადა და უპირობო მოთხოვნად საქართველოს დამოუკიდებლობის საკითხი დაისვა. აქციის ორგანიზატორებს მიაჩნდათ, რომ პოლიტიკური მოთხოვნის დაყენებით თავიდან იქნებოდა აცილებული კონფლიქტი ეთნიკურ ნიადაგზე, რომელიც 9 აპრილს სოხუმის აქციის დარბევას შეიძლებოდა მოჰყოლოდა. საბჭოთა კავშირში უკვე არსებობდა პრეცედენტები ხელოვნურად ინსპირირებული ეთნიკური კონფლიქტებისა (ფერგანა, ყარაბახი, სუმგაიტი და სხვა), რომელიც ერთი მხრივ ხალხთა ტრაგედიად იქცა და, მეორე მხრივ, კონფლიქტის ყველა მონაწილე მხარე თავისუფლებისთვი ბრძოლის სწორი გზიდან ააცდინა და ერთმანეთთან ბრძოლაში მთლიანად დამოკიდებული გახადა მოსკოვზე.
5 აპრილიდან თბილისში აქციები მიმდინარეობდა, ასევე, სახელმწიფო ტელევიზიასთან და სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებთან. სასწავლებლებთან მიმდინარე აქციების მონაწილეებმა 8 აპრილს, ქალაქში ჯავშანტექნიკის გამოჩენის გამო, ტელევიზიის წინ მოიყარეს თავი და ერთ დიდ აქციად გაერთიანდნენ. ძირითადი აქცია კი კვლავ რუსთაველზე, მთავრობის სახლის წინ მიმდინარეობდა.
7-8 აპრილს ვითარება უკიდურესად დაიძაბა, _ ქალაქში დემონსტრაციულად გამოჩნდა საბჭოთა არმიის ნაწილები. ამასთან, სსრკ-ს სხვადასხვა რეგიონებიდან დამატებითი სამხედრო შენაერთების ჩამოყვანაც დაიწყო.Mადგილობრივ ხელისუფლებას, პრაქტიკულად, ჩამოერთვა რესპუბლიკის მართვის სადავეები და სამხედროები წარმართავდნენ მოვლენებს. შექმნილმა ვითარებამ ხალხი კიდევ უფრო გააღიზიანა, რამაც აქციის მონაწილეთა რაოდენობა მკვეთრად გაზარდა. ხალხის სულისკეთება იმდენად ამაღლებული იყო, რომ მოსალოდნელ საფრთხეს არად აგდებდა და ნებისმიერი განსაცდელის დასახვედრად მზად იყო. სამშობლოს თავისუფლების თავდადებისთვის დაგროვილმა განცდამ და საზოგადოების უდიდესი ნაწილის ერთობამ ხალხში ყოველგვარი შიში გააქრო და ხალხი მზად იყო, ლაღად შეხვედროდა მსოფლიოს ყველაზე ჯალათ არმიას, თუმცა კონკრეტულად რას მოიმოქმედებდა ეს უკანასკნელი ამაზე მსჯელობა არ მიმდინარეობდა.

9 აპრილის საბედისწერო მომენტს მხოლოდ საათი გვაშორებდა. მთავრობის სახლის მიმდებარე ტერიტორია კი ხალხს ვეღარ იტევდა. მიუხედავად გადაღლისა, გვიანი ღამისა და მოახლოებული საფრთხისა, ადგილიდან დაძვრაზეც კი არავინ არ ფიქრობდა… ასეთ ვითარებაში მობრძანდა მისი უწმიდესობა აქციაზე.
აუცილებლად უნდა ითქვას, რომ სწორედ მისი უწმიდესობა იყო და არის 80-იანი წლების ეროვნული მოძრაობის საფუძვლის ჩამყრელი. მისი უწმიდესობის უდიდესი დამსახურებაა, რომ ეროვნული იდეა და მოძრაობის ძირითადი ბირთვი სწორედ სიონის ეზოში და ტაძრის საკურთხეველში ჩამოყალიბდა. მისი უწმიდესობის ქმედებები, ეპისტოლეები და ქადაგებები მხოლოდ სულიერი დატვირთვის მატარებელი არ არის, ამავე დროს მათში ქართველი კაცის ცხოვრების წესის განსაზღვრა, ზნეობრიობის ტრადიციული საფუძვლები და სახელმწიფოებრიობის მთავარი ღირებულებებია წარმოდგენილი. ფაქტობრივად, სწორედ ეს ასპექტები იქცა ორიენტირებად ეროვნული მოძრაობის მოქმედებისთვის.
მეტად საინტერესოა ის გარემოება, რაც უფალთან და ქართველ ერთან მისი უწმიდესობის მისტიკურ საუბარს გულისხმობს. ამ ერთი შეხედვით რთულად აღსაქმელი მოვლენის თვალსაჩინო მაგალითია 1987 წელს, აზვირთებული ეროვნული მოძრაობის დროს, საქართველოს ეკლესიის მიერ ილია ჭავჭავაძის წმინდანად შერაცხვა. ღვთის განგებულებითა და პატრიარქის ღვაწლით ამქვეყნად აღსრულებული დიდი მისტიკური აქტი ბიძგის მიმცემი გახდა, რომ ეროვნული მოძრაობის იდეური სულისკვეთება წმ. ილია მართლის იდეებს დაფუძნებოდა. წმიდა სინოდის განჩინების შესახებ სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძრის ამბიონიდან ქადაგებაში მისმა უწმიდესობამ ბრძანა: “… ღვთის განგებით მოგვევლინა ილია, როგორც წინასწარმეტყველი და მქადაგებელი, როგორც „ხმა მღაღადებელი უდაბნოსა შინა“, სიტყვა მართალი და ჭეშმარიტი, რათა ბიბლიურ მოსესავით აეღო მოწამებრივი ტვირთი ერის წინამძღვრისა. მისი გენია, მისი საოცარი ნებისყოფა მირონცხებული და შინაგანად მომზადებული აღმოჩნდა ამ ისტორიული მისიისათვის. თითქოს ილიაზე განმეორდა იერემია წინასწარმეტყველისადმი თქმული უფლის სიტყვები: „ვიდრე გამოხვიდოდი შენ საშოდან, მე განგწმიდე შენ, წინასწარმეტყველად ხალხთა დაგადგინე შენ“ (იერემია 1,4-5). მან იტვირთა ჯვარი სრულიად საქართველოსი და შეუდგა გოლგოთის აღმართს” და მიმართა ახალგაზრდებს: “შევსთხოვ წმიდა ილია მართალს, იყოს აწ და მარადის გამორჩეულად მფარველი ჩვენი ახალგაზრდობისა, ჩვენი სტუდენტობასა. ამიერიდან ჩვენი ახალგაზრდობა მიმართავს მას განსაკუთრებული ლოცვით, და წმიდა ილია მართალიც ღვთის წინაშე მისი მეოხი იქნება”.
ურთულესია ჩვენთვის ამ მოვლენის მთელი სისავსით აღქმა, მაგრამ ცხადია, რომ სწორედ ამ ფაქტმა და მისი უწმიდესობის მიერ შესაბამის დროს და შესაბამისი მზაობის ვითარებაში გაკეთებულმა მოწოდებამ ეროვნული მოძრაობა გადაიყვანა ძირითად სისტემურ იდეებზე (გავითვალისწინოთ, რომ ამ დროისთვის საბჭოთა სისტემა მყარად იდგა ჯერ კიდევ).
მისმა უწმიდესობამ მთელი სიდიადით და სისწორით დაგვანახა წმიდა ვახტანგ გორგასალი, წმიდა დავით აღმაშენებელი, წმიდა გრიგოლ ხანძთელი… მათი მოღვაწეობა და ხედვები გახადა ჩვენი საზოგადოებრივი ცხოვრების მთავარ ფასეულობებად. “სამშობლოს” ცნება და მისი მსახურება საკრალურ ცნებათა რანგში, ანუ, აბსოლუტური, შეუვალი და არაფერზე არ დახურდავებადი ღირებულების დონეზე აიყვანა.
ყველანაირად ხელს გვიწყობდა, რომ სწორი გზით წავსულიყავით. მივყავდით უფლისკენ და ამავდროულად, ის გახდა ჩვენთვის სულიერი მეკავშირე ჩვენს წარსულთან, საქართველოს მეფეებთან და პატრიარქებთან, წმინდა მამებთან და თავდადებულ მამულიშვილებთან. გვაგრძნობინა წარსულის სუნთქვა და სულისკვეთება, დაგვაფიქრა აწმყოზე და მოგვცა მომავლის იმედი. მან ახლად გაგვააზრებინა საქართველოს საკაცობრიო მნიშვნელობა. ჩვენ გვქონდა შესაძლებლობა ახლო ურთიერთობა გვქონოდა მასთან და გვქონდა ისეთი განცდა, რომ მისი სახით არამარტო მოქმედ პატრიარქს ვეხებოდით, არამედ ვეხებოდით ცოცხალ მრავალათასწლოვან საქართველოს ისტორიას.

მან ათეისტური, წარმართული და გზააბნეული “საბჭოთა ხალხი” მორწმუნე ადამიანებად გვაქცია. შეიძლება ითქვას, რომ თითო-თითოდ შეგვკრიბა ტაძარში. ყველა გადაარჩინა ვინც უფალმა მისცა. უშურველად გასცემდა უფლისგან ბოძებულ სითბოსა და ენერგიას და პირადი ცხოვრებით გვაჩვენებდა თუ როგორ შეიძლება ადამიანი გიყვარდეს და მასში ცოდვა გძულდეს, იყო ადამიანებთან რბილი, თბილი და კეთილი და ამავდროულად, მათთან საქმეში პრინციპული, მტკიცე და შეუვალი.
მისი უწმიდესობა ყველაფერს აკეთებდა იმისთვის, რომ ქართველი ერის ისტორიაში ის სიცარიელე ამოვსებულიყო, აღმდგარიყო ის წყვეტა, რაც საქართველოში ბოლშევიკების შემოსვლიდან მის აღსაყდრებამდე არსებობდა. პატრიარქი თავად გახდა ხიდი წარსულს, აწმყოსა და მომავალს შორის. იგი არა მარტო მოქმედი პატრიარქი იყო, არამედ მრავალათასწლოვან საქართველოს ისტორიისა და სახელმწიფოებრიობის უწყვეტობის გამომხატველი ცოცხალი სიმბოლო.

უწმიდესიც ყოველთვის იქ იდგა, სადაც ერის სულიერი მამა უნდა მდგარიყო. როდესაც 1989 წლის 9 აპრილს გამთენიისას პატრიარქის აქციაზე მობრძანებაზე ვსაუბრობთ, უნდა ავღნიშნოთ, რომ პატრიარქს ეროვნული მოძრაობის მიერ ორგანიზებულ აქციებთან კავშირი წინა პერიოდებშიც ჰქონდა და იგი 1988 წლის ნოემბრის აქციას უკავშირდებოდა:
1988 წლის 22 ნოემბერს, წმ. გიორგის ხსენების წინა დღეს, მაშინდელი მთავრობის სახლის წინ შიმშილობის აქცია დაიწყო. მიმდინარე აქციის მოპირდაპირე მხარეს, ქაშუეთის წმინდა გიორგის ტაძარში, მწუხრის ლოცვაზე მისი უწმიდესობა მობრძანდა. განცხადება არ გაუკეთებია, მაგრამ აქციის მონაწილეებს სანთლები და ლოცვანნი გამოგვიგზავნა. შემდეგ ყოველდღე აგზავნიდა სასულიერო პირებს, რათა მოშიმშილეები ზიარებულიყვნენ. მაღალი იერარქები და მოძღვრები აქციის მსვლელობის დროს იხდიდნენ პარაკლისს, ქადაგებდნენ და პირადი საუბრებით ამხნევებდნენ ხალხს. ეკლესიისა და მისი უწმიდესობის ასეთი მოქმედება აღქმული იყო, როგორც აქციის არაპირდაპირი დალოცვა. უფრო მეტიც, უნდა ითქვას, რომ ამან შიმშილობას (სუფთა პოლიტიკურ ქმედებას) სიღრმისეული სულიერი დატვირთვა მისცა და იგი მძიმე მარხვის ფორმად აქცია.
ამიტომაც იყო, რომ 1988 წლის ნოემბრის აქცია, შიმშილობის ფორმით განხორციელებული ერთადერთი მასშტაბური აქცია, რომლის შეწყვეტაზე უწმიდესს ლოცვა-კურთხევა არ გაუცია, ყოველმხრივ წარმატებული გამოვიდა: დაკმაყოფილდა აქციის უმთავრესი მიზანი _ საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობის მცდელობა, მოკავშირე რესპუბლიკებისათვის სსრკ კონსტიტიციით ქაღალდზე მონიჭებული უფლება სსრკ-დან საქართველოს გასვლისა არსებითად აეკრძალათ _ მარცხით დამთავრდა. ასევე, აქციის მაქსიმალური ინტერესი, ქართველი ერის კონსოლიდირება მომხდარიყო და საქართველოს დამოუკიდებლობის საკითხი ღიად დასმულიყო, განხორციელდა.
შიმშილობის ექვსი დღე გავიდა. ყველასათვის ცნობილი იყო, რომ აქცია 29 ნოემბერს საყოველთაო დიდი ერთობლივი მიტინგით უნდა დამთავრებულიყო. ამიტომ ყოველმხრივ ცდილობდნენ აიძულებინათ აქციის ორგანიზატორები და მონაწილეები აქციის ღამე შეწყვეტაზე. შესაბამისად, 28 ნოემბრის ღამე ფსიქოლოგიურად ყველაზე მძიმე და დაძაბული აღმოჩნდა. ერთის მხრივ აქციის დასაშინებლად ქალაქში სამხედრო ტექნიკამ დაიწყო მანევრები, მეორეს მხრივ კი ხელისუფლების, ზოგიერთი პოლიტიკური ძალისა და საზოგადოებრიობის გარკვეულმა წარმომადგენლებმა, ეროვნული მოძრაობის გასატეხად, ფსიქოზის შექმნა სცადეს. ასეთ ვითარებაში, აქციაზე მისვლისა ბევრ პოლიტიკოსსა და ცნობილ პიროვნებას შეეშინდა, ბევრმა თავიდან აიცილა მისვლის პასუხისმგებლობა. სამაგიეროდ, გვიან ღამით აქციაზე მისი უწმიდესობა მობრძანდა. ამ ქმედებით მან, ფაქტობრივად, დაძაბული ვითარება გადატეხა და პროვოკაციებიც შეწყდა. აქციის მონაწილეებისთვის სიტყვით არ მოუმართავს, ვიდრე საფრთხე არსებობდა, მოშიმშილეთა შორის მდუმარედ იდგა. დარწმუნდა რა აქციის მონაწილეთა უსაფრთხოებაში ისინი დალოცა და წაბრძანდა.
1988 წლის 29 ნოემბრის მიტინგი, რომელშიც საქართველოში არსებული ყველა პოლიტიკური ძალა, საზოგადოება და ინდივიდუალურად, როგორც ჩვენი ქვეყნის შვილები, კომპარტიისა და კომკავშირის ფუნქციონერი წევრები, საქართველოში მცხოვრები სხვადასხვა ეთნოსის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ, ქართველთა ერთობის დღედ იქცა. უმაღლესი საბჭოს სესია იძულებული გახდა ქართული საზოგადოების მოთხოვნა გაეთვალისწინებინა.
28 ნოემბრის ღამეს და 9 აპრილს გამთენიისას პატრიარქის ქმედება აქციაზე, იმის თქმის უფლებას გვაძლევს, რომ მის უწმიდესობას საფრთხეებისა და ვითარების ზუსტი შეფასების უნიკალური უნარი აქვს.
თავიდანვე აღსანიშნავია ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება, საკავშირო და ადგილობრივი ხელისუფლების შემადგენელი ჯგუფების ერთმანეთთან ძალაუფლებისა და გავლენისთვის სამკვდრო-სასიცოცხლო დაპირისპირების პირობებში, რომელიც საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაზე დიდ გავლენას ახდენდა და ამ ჯგუფების საქართველოს დამოუკიდებლობისა და თავისუფლების მიმართ ერთიანი ხისტი პოზიციის გამო საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი მათთვის მიუღებელი ფიგურა იყო და ყველანაირად ზღუდავდნენ მის საზოგადოებრივ აქტიურობას. ჩვენთვის მისი მობრძანება აქციაზე ცოტა მოულოდნელიც კი იყო, რადგანაც ჩვენ მოგვიწია ყოფნა მის უწმიდესობასთან რეზიდენციაში 8 აპრილის შუაღამემდე (გარკვეული ჯგუფის მხრიდან იყო მცდელობა მის წინააღმდეგ სერიოზული პროვოკაცია განხორციელებულიყო, ეს საქართველოს უახლესი ისტორიის ძალიან მნიშვნელოვანი ეპიზოდია, მაგრამ ამ წერილის თემა არ არის), მოსალალოდნელი საფრთხის შესახებ მას არ უსაუბრია, როგორც ჩანს, იმ დრომდე არ ჰქნდა შესაბამისი ინფორმაცია. ზემოთ აღნიშნულ რომელიმე ჯგუფის წარმომადგენელს მისი უწმიდესობა ცოტა ადრე რომ ჩაეყენებინა საქმის რეალურ ვითარებაში და მას ჰქონოდა სამოქმედო დრო, დიდი ალბათობით, მოვლენების განვითარების შეცვლა შესაძლებელი იქნებოდა.
დავუბრუნდეთ ისევ 9 აპრილის გამთენიას, როცა უამრავი ადამიანი გულანთებული და შეუპოვარი ყოველგვარი განსაცდელის მისაღებად მზად იყო, სწორედ ამ დროს მობრძანდა მისი უწმიდესობა რუსთაველიის გამზირზე და აქციის მონაწილეებს სიტყვით მიმართა. ვინც 1988 წლის ნოემბრის აქციაზე პატრიარქის მოქმედების შესახებ იცოდა, მისთვის უწმიდესის გამოსვლა და განსაკუთრებით სიტყვები _ “საფრთხე რეალურია!” _ ძალიან მძიმე მოსასმენი იყო.Mთუმცა, აქციის მონაწილეთა მხრიდან, რომელთაც გულწრფელად (და არა ეგზალტაციის გამო, როგორც ზოგიერთებს სურთ წარმოაჩინონ) მიაჩნდა, რომ ღვთისა და ერის წინაშე თავის მოვალეობას ასრულებდა, გააზრებული და შეთანხმებული გადაწყვეტილების შეცვლა დროის სიმცირისა და დაძაბულობის პირობებში შეუძლებელი აღმოჩნდა. ქაშუეთის ეკლესიის ეზოში გადასვლაზეAაქციის მონაწილეებმა უარი განაცხადეს. M
ეს არ იყო სულიერი მამის მიმართ დაუმორჩილებლობა ანდა უპატივცემლობა. ეს, უფრო, თავგანწირვისთვის მზადმყოფი მებრძოლების სულისკვეთებას წარმოადგენდა. თვლიდნენ, რომ მისი უწმიდესობა, როგორც მზრუნველი მამა, ასრულებდა თავის მოვალეობას _ მათი სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაცვას ცდილობდა, ხოლო ისინი მზად იყვნენ თავისი მოვალეობის შესასრულებლად _ თვალის დაუხამხამებლად გაეწირათ სიცოცხლე სამშობლოს დასაცავად,
მისი უწმიდესობა, როგორც ერის მამას და ჭეშმარიტ ლიდერს უნდა ახასიათებდეს, ამ უმძიმეს წუთებშიც ინარჩუნებდა სიმშვიდეს და სხვებსაც ამისკენ მოუწოდებდა. მიმართვის შემდეგ რუსთაველის გამზირზე დუმილი ჩამოწვა. Mმისი უწმიდესობა ცდილობდა შექმნილი ვითარების კიდევ ერთხელ გაანალიზება და ოპტიმალური გადაწყვეტილების მიღება მომხდარიყო. Mმაგრამ აქციის მონაწილეები სხვადასხვა გარემოების გამო პოლიტიკური მანევრის განხორციელების შესაძლებლობას მოკლებულნი იყვნენ.
დარბევის დაწყებამდე რამდენიმე წუთით ადრე ხელისუფლების წარმომადგენლებმა პატრიარქს მოლაპარაკება შეთავაზების საბაბით შეხვედრა სთხოვეს. მისი უწმიდესობა აქციიდან (მთავრობის სახლის წინა კიბეებიდან) პოლიციის კორდონს იქით, მთავრობის სახლის თაღებიან სივრცეში გაჰყვა მათ. მასთან ერთად იყვნენ მისი თანმხლები სასულიერო პირები და ამ წერილის ავტორი. ოფიციალურმა პირებმა მოსალაპარაკებლად შენობაში შესვლა შესთავაზეს. უწმიდესმა ამ წინადადებაზე უარი განაცხადა. დროის სიმცირის გამო სასწრაფო გადაწყვეტილება იყო მისაღები, ვინაიდან აქციის დარბევის დაწყება ყოველ წამს იყო მოსალოდნელი.

პატრიარქმა უმძიმესი სიტუაციიდან გამოსვლის პოვნის ბოლო მცდელობას მიმართა: მან ხელისუფლებას შესთავაზა, რომ უმჯობესი იქნებოდა ისინი თავად ჩამოსულიყვნენ ქვევით და შემდეგ ერთად გადასულიყვნენ ქაშუეთის ეკლესიაში მოსალაპარაკებლად. პატრიარქის ასეთი მცდელობა მიზნად ისახავდა მოვლენათა ეპიცენტრის ტაძრის ეზოში გადატანას. თუ ხელისუფლება და პატრიარქი ქაშუეთის ტაძარში იქნებოდნენ, შესაბამისად, ეს გამოიწვევდა აქციის მონაწილეთა ქაშუეთისკენ ბუნებრივ გადანაცვლებას. Mმოლაპარაკებაზე გამოსული პირი შევიდა შენობაში და მალევე უკან დაბრუნდა, პატრიარქის წინადადებაზე მან დადებითი პასუხი ვერ გასცა (ვისთან იყო ეს გადაწყვეტილება შეთანხმებული არ უთქვამს). ცოტა ხნის შემდეგ, როცა პატრიარქი დარწმუნდა, რომ მისმა ბოლო მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო, მან ხელით გასწია მის წინ მდგომი ხელისუფლების წარმომადგენელი, რომელსაც მისი შეკავება უნდოდა, გაარღვა მილიციის კორდონი (მილიციელებმა ვერ შეჰკადრეს უწმიდესს წინააღმდეგობის გაწევა) და მოშიმშილეებთან დაბრუნდა. იგი აქციის მონაწილეებთან ერთად დადგა, როგორც ერთ-ერთი რიგითი ჯარისკაცი ქართული ლაშქრისა. დაძაბულობის პიკის მიუხედავად არც ტელევიზიასთან გამართული აქცია გამორჩენია მხედველობიდან და ლოცვა-კურთხევა მოგვცა მის მიმდინარეობასთან დაკავშირებით. როდესაც დარბევა დაიწყო, აქციის მონაწილეებმა და ხელისუფლებამაც, ბუნებრივია, ყველაფერი გააკეთეს, რათა ის უვნებლად გაეყვანათ საშიში ტერიტორიიდან.

ძნელი სათქმელია, რამდენად შეცვლიდა ქვეყანაში არსებულ მთლიან ვითარებას, მისი უწმიდესობის მცდელობებს რომ დაჰყოლოდა ხალხი, ან შემდეგ როგორ განვითარდებოდა პროცესები. დანამდვილებით და მკაფიოდ კი შეიძლება ერთი რამ ითქვას, რომ მისი უწმინდესობის სახით ერს ჰყავს ლიდერი, რომელიც უმძიმეს წუთებშიც კი ინარჩუნებს წონასწორობასა და სიმშვიდეს, ითვალისწინებს ყველა დეტალს და ზრუნავს თითოეულ ადამიანზე. მას ურთულეს სიტუაციაშიც კი არ ტოვებს საღი აზრი, ბოლო წამამდე მომართულია პრობლემის მოგვარებაზე და არა უმოქმედობის გასამართლებლად საბაბის მოძებნაზე, რომ _ „სიტუაციას მე მაინც ვერ შევცვლი“, „ჩემზე დამოკიდებული არ არის“, „ჩემზე რას იტყვიან“ და ასე შემდეგ და ასე ამგვარად. როცა გადამწყვეტი მომენტები დგება, იგიAარად აგდებს პირად ავტორიტეტსა თუ თავმოყვარეობას და იქცევა ისე, როგორც ქართულ საქმეს სჭირდება.
9 აპრილის უმძიმეს წუთებში მისი უწმიდესობის მიერ განხორციელებული ქმედება ხსნის ათეული წლების განმავლობაში მოსახლეობაში მისი ურყევი მაღალი ავტორიტეტის საიდუმლოს არსს _ სხვის გადასარჩენად საკუთარი თავისა და ავტორიტეტის არგაფრთხილება გახდა მისი უწმიდესობის მაღალი ავტორიტეტის მთავარი საფუძველი. კეთილი საქმის წარმატებით დამთავრებისთვის, სახელმწიფოებრივი ინტერესების დაცვისთვის და, თუნდაც, ერთი ადამიანის გადარჩენისა და მისი სწორი გზით წარმართვისათვის, მას შეუძლია საკუთარი ავტორიტეტის არადჩაგდება. ისევე, როგორც საკუთარი პერსონის წინა პლანზე არწარმოჩინების თვისება გახდა საფუძველი მისი გამორჩეულობისა.

9 აპრილის შემდეგ, კიდევ უფრო აქტიურად, გვერდით ედგა და შეძლებისდაგვარად ცდილობდა სწორი მიმართულება მიეცა მომხდარი მოვლენის შეფასებისა და დამოუკიდებლობისა და თავისუფლებისთვის ბრძოლის საქმისთვის. იმავდროულად, იღწვოდა სამშობლოსათვის შეწირულთა ჯეროვანი პატივის მიგებისა და მათი ოჯახების ტრაგედიის შესამსუბუქებლად. აუცილებლად უნდა აღვნიშნოთ, რომ ამ 25 წლის განმავლობაში ერთხელაც არ წამოსცდენია, მინიშნებაც კი არ ჰქონია _ „დაგეჯერებინათ ჩემთვის“ ან „ჩემი აზრი რომ გაგეთვალისწინებინათ მსხვერპლი შეიძლება ნაკლები ყოფილიყო“ და სხვა, რაც მისი დიდბუნებოვნების კიდევ ერთი გამოვლინებაა.

ეს და სხვა ფაქტები ცხადყოფს, რომ მისი უწმიდესობა, თავისი დიდი რწმენით, ლოცვის მადლით, სიმტკიცით, სულიერი ფუნქციითა და სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობით, მუდამ საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ცხოვრების ავანგარდში იყო და არის. Bბევრად განაპირობა მისი უწმიდესობისა და საქართველოს ეკლესიის ქმედებებმა სანუკვარი მიზნის _ საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების _ განხორციელება.
საქართველოს პატრიარქის მზერა ყოველთვის მიმართულია მომავლისკენ. დღეს უკვე ახალი ამოცანებია გადასაჭრელი. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ცხოვრების ამაღლებულ მიზნებს უსახავს თითოეულ ადამიანსა და მთლიანად საზოგადოებას. ფართო მასშტაბით ამკვიდრებს ერში სულიერსა და ზნეობრივ-მორალურ ღირებულებებს, ჯანსაღ ეროვნულ ტრადიციებს, ქართული ცხოვრების წესის მაღალ სტანდარტებს. დღეს, სწორედ იგი წარმოადგენს ერთიანი ეროვნული ცნობიერების დაცვისა და საქართველოს სახელმწიფოსა და ქართველი ერის თვითმყოფადობას შენარჩუნების გარანტს.

მისი უწმიდესობა თავისი ახალი მოწოდებით _“ღმერთი, სამშობლო, ადამიანი”_ მიისწრაფის, გათითოკაცებული ქართული საზოგადოება, თავისი უფლებებისა და მოვალეობების მცოდნე და დამცველი თავისუფალ პიროვნებათა ერთობად იხილოს, აქციოს იგი ერთიან შეკრულ მრევლად, რომელიც მის წინაშე მდგარ თანამედროვე გამოწვევებსა და პრობლემებს ღვთის შეწევნით აუცილებლად დაძლევს.
მამუკა გიორგაძე 2017

– უკრაინული წყაროები აცხადებენ, რომ მსოფლიო პატრიარქთან უკვე გადაწყვეტილია უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიის საკითხი, რეალურად რა ხდება?
– უკრაინა ჩვენი მოძმე ერია და უკრაინის ეკლესია – ჩვენთვის უახლოესი ეკლესია. ჩემი თაობისთვის, რომლებიც საბჭოთა კავშირის პერიოდიდან ვიბრძოდით დამოუკიდებლობისთვის და ეკლესიის გვერდით ვიდექით, ეს განსაკუთრებული თემაა, იმიტომ რომ უკრაინელ დისიდენტებთან ერთად ვიყავით, ერთად ვიბრძოდით და რომელი ერთი გავიხსენო, აღარც კი ვიცი. ვასილი სტუსი, ვიაჩესლავ ჩერნოვილი, თავის დროზე, როდესაც ციხეში ანატოლი მარჩენკო გარდაიცვალა, თბილისში ჩვენ პანაშვიდები და ქელეხი გადავიხადეთ. როდესაც უკრაინაზე ვლაპარაკობ, ჩემი უკრაინელი მეგობრები მიდგანან თვალწინ – ჩვენი უფროსი თაობა, მერაბ კოსტავასთან ერთად ციხეებ- და რეპრესიებგამოვლილი. ჩვენ ბრძოლა მათგან ვისწავლეთ, ამიტომ ჩემთვის ეს ძალიან ფაქიზი თემაა და, ბუნებრივია, გამიხარდება, რომ უკრაინის ეკლესიამ დამოუკიდებლობა მიიღოს.
მაგრამ უკრაინის ეკლესიის წინაშე დგას ორი მთავარი ამოცანა: პირველია უკრაინული ეკლესიების გაერთიანება და მეორეა ავტოკეფალია. რომელიმე თუ მიიღებს ავტოკეფალიას, ეს არ ნიშნავს, რომ უკრაინაში აღდგება ევქარისტული კავშირი. ამჟამად მთავარი მოქმედი ჯგუფები არიან: რუსეთის საპატრიარქოს ეგიდით არსებული ავტონომიური ეკლესია: რუსეთს უკრაინაში ავტონომიური ეკლესია აქვს, რომელიც ემორჩილება მოსკოვის საპატრიარქოს, მაგრამ გადაწყვეტილებებს ავტონომიურად იღებს; რუსეთის სინოდში, მცირე სინოდშიც, სტაბილურად აქვს ადგილი და უკრაინის ეგზარქოსი ნომერი პირველი პატრიარქია რუსეთის პატრიარქის შემდგომ. მეორეა ამ რუსული ეკლესიიდან გამოყოფილი ჯგუფი, ფილარეტის ხელმძღვანელობით. თავის დროზე ფილარეტი უკრაინის ეგზარქოსი იყო და პირველი იერარაქი რუსეთის პატრიარქის შემდგომ; კენჭს იყრიდა რუსეთის საპატრიარქო ტახტზე. ბოლოს გამოეყო მოსკოვის საპატრიარქოს, ამას დაემთხვა უკრაინის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადება და ფილარეტი გამოყოფილ ეკლესიას სათავეში ჩაუდგა. არის კიდევ მესამე ეკლესია: ძველი, დამოუკიდებელი ეკლესია, რომელიც რუსეთის ეკლესიას სიმონ პეტლიურას დროს გამოეყო. 1918 წელს, როცა ჩვენ გამოვაცხადეთ ქართული ეკლესიის ავტოკეფალია, დამოუკიდებელ უკრაინაშიც რელიგიურ მოღვაწეთა ერთმა ჯგუფმა შექმნა დამოუკიდებელი ეკლესია, ანუ უკრაინაში მაშინაც იდგა რუსეთის ეკლესიისგან გამოყოფილი ჯგუფის პრობლემა. მართალია, ეს ჯგუფი მცირერიცხოვანია, მაგრამ მას თავისი ადგილი უჭირავს და თავისი მრევლი ჰყავს. ამას ემატება ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია.
– დასავლეთ უკრაინაში მოქმედი.
– დიახ, რომლებიც ორგანიზაციულად ემორჩილებიან რომის პაპს, მაგრამ შიდა მოწყობით მართლმადიდებლები არიან. არის კიდევ სხვა პატარ-პატარა რელიგიური ჯგუფები. ამდენად, უკრაინელ მართლმადიდებელთა ერთიანობა უმნიშვნელოვანესი საკითხია და თუ ეს არ გადაწყდა, რომელიმე ეკლესიამ კიდეც რომ მიიღოს ავტოკეფალია, უკრაინაში მინიმუმ, ორი ეკლესია იქნება. ერთი  – უფრო მრავალრიცხოვანი რუსეთის ავტონომიური ეკლესია უკრაინაში და მეორე – ფილარეტის მიერ დაარსებული ეკლესია. სხვათა შორის, როდესაც  უკრაინის დამოუკიდებლობის დღე აღნიშნეს, ამ ღონისძიებას ორივე ეკლესიის წარმომადგენელი ესწრებოდა, პრეზიდენტმა პოროშენკომ ორივე მიიპატიჟა. როგორც ვიცი, თვითონ პოროშენკო არის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკლესიის მრევლი. ასე რომ, უკრაინის ეკლესიის ერთიანობა ფაქიზი თემაა.
– როდესაც ფილარეტი იბრძვის, მას თავისი ეკლესიისთვის უნდა ავტოკეფალია და რადგან მოსკოვის საპატრიარქოს უკრაინულ ეკლესიას აქვს ავტოკეფალია, როგორც რუსული ეკლესიის ნაწილს, შესაბამისად, უკრაინის ტერიტორიაზე ორი ავტოკეფალიური ეკლესია იქნება?
– ჩვენ კვლავ განხეთქილებას, კვლავ ორ ეკლესიას მივიღებთ. უკრაინას, მინიმუმ, ეს ორი ეკლესია ეყოლება. მესამეს საკითხი როგორ იქნება, ის კიდევ გასარკვევია.
– პეტლიურას დროს გამოყოფილ ეკლესიასაც ხომ შეუძლია, მოითხოვოს ავტოკეფალია?
– ამიტომაა ეს რთული საკითხი.
– როგორ რეგულირდება ასეთი საკითხები მართლმადიდებელ სამყაროში? შეუძლია მსოფლიო პატრიარქს, ერთპიროვნულად მიანიჭოს ფილარეტის ეკლესიას ავტოკეფალია?
– რელიგიური კანონმდებლობით, აქამდე მუშაობდა პრინციპი, თუ დედაეკლესიამ არ მიანიჭა ავტოკეფალია, ეკლესია ვერ იღებს დამოუკიდებლობას.
– ანუ რუსეთის ეკლესიამ უნდა მიანიჭოს.
– ამ შემთხვევაში, რუსეთის ეკლესიამ. თუ გახსოვთ, თავის დროზე ჩვენ ანტიოქიის ეკლესიისგან მივიღეთ ავტოკეფალია და შემდეგ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოში მოგვიწია ამ უფლების დაცვა. რადგან ანტიოქიაში იმ პერიოდში მუსლიმანები იყვნენ, როდესაც ვახტანგ გორგასლის შემდგომ პერიოდში გიორგი მთაწმინდელს არგუმენტად მოჰყავდა, რომ საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალია ანტიოქიის ეკლესიის მიერ იყო აღიარებული. თუნდაც, დღეს, როდესაც მისი უწმიდესობის ძალისხმევა მიმართული იყო ჩვენი ავტოკეფალიის ცნობისკენ, არც ერთ ეკლესიას არ ჰქონდა პრობლემა, თუ ვიტყოდით, რომ ჩვენ ვართ საბჭოთა კავშირის შემდეგ შექმნილი ეკლესია, მაგრამ ჩვენი პატრიარქი ამბობდა: არა, ჩვენ ძველი ავტოკეფალური ეკლესია ვართ და ამიტომაც გაიწელა ჩვენი ცნობა ბევრი მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ. მაგრამ პატრიარქმა მიაღწია თავისას და დღეს ჩვენ გვცნობენ, როგორც უძველეს ეკლესიას. მაგალითად, პოლიტიკოსებმა იგივე ვერ გავაკეთეთ: ამიტომაც ჩვენი სახელმწიფო არის საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ წარმოქმნილი პროდუქტი და არა 1918 წლის პირველი რესპუბლიკის მემკვიდრე და დაპირისპირება ეროვნულ მოძრაობაში სწორედ ამ საკითხს ეხებოდა. პატრიარქმა კი ეს ყველაფერი მოაგვარა. ამას იმიტომ ვუსვამ ხაზს, რომ ახლა მისი უწმიდესობა აყენებს დიპტიქში ჩვენი კუთვნილი ადგილის დაბრუნებას, მინიმუმ, მეექვსე ადგილის.
– თუმცა ჩვენი მეხუთე ადგილია, რომელიც რუსეთის ეკლესიამ წაგვართვა.
– დიახ, ჩვენი ადგილია მეხუთე, მაგრამ საქართველოს ეკლესიას გაუჭირდება რუსეთის ეკლესიასთან მარტო ჭიდილი და სუფთა ტაქტიკური მოსაზრებით, ამ მიმართულებით მუშაობს და როგორც ვიცი, სერბეთის ეკლესია არ არის წინააღმდეგი, სხვა ეკლესიებთანაც მიდის მუშაობა. დღეს ზოგიერთი ეკლესია დიპტიქში ჩვენ მეთერთმეტე ადგილას მოგვიხსენიებს.
– ეს უკვე საწყენიც აღარ არის. მართლმადიდებელ ეკლესიათა იერარქიაში ჩვენი ეკლესიის მეთერთმეტე ადგილი, უბრალოდ, კომიკურია.
– დიახ და ამიტომ, როდესაც გარკვეული ჯგუფები გამოდიან და უკრაინის ეკლესიისთვის ავტოკეფალიის მინიჭებისთვის უპირობო მხარდაჭერაზე ლაპარაკობენ, ისინი საქართველოს ეკლესიას ებრძვიან. იბადება კითხვა: რატომ შესტკივა ამ ხალხს გული უკრაინის ეკლესიაზე, როდესაც საქართველოს ეკლესიის მიმართ ანტაგონისტურად არიან განწყობილები?! თუ მართლმადიდებლობასა და ქრისტიანობაზე შესტკივათ გული, მაშინ საქართველოს ეკლესია დაიცვან და ნუ ებრძვიან მას. მეორე საკითხი: თუ რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაზეა საუბარი, ქართულ ეკლესიას დაუდგნენ გვერდით დიპტიქში ჩვენი ადგილის დასაბრუნებლად. მახსენდება ბოლშევიკები, რომლებიც ინტერნაციონალიზმის ეგიდით ყოველგვარ ქართულს ებრძოდნენ. ეს ადამიანები უკრაინის სიყვარულში ვერ შემეჯიბრებიან, საქმითა და ბრძოლით მაქვს უკრაინისადმი ერთგულება დამტკიცებული. აქ არც არის ლაპარაკი, ვის მეტად უყვარს უკრაინა, მაგრამ, თუ შენი არ გიყვარს, უკრაინა როგორ შეიყვარე?! თუ შენს ეკლესიას არ იცავ, როგორ დაგიჯერო, რომ უკრაინის ეკლესიას იცავ?! რა თქმა უნდა, ჩვენ მივესალმებით უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიას და ყველა მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის უკრაინაში ევქარისტული კავშირის აღდგენას, მაგრამ მეორე საკითხი დგება. ჩვენ ერთხელ პოლიტიკურად უკვე ამაზე „დავიწვით“: კოსოვოს პრეცედენტი შეიქმნა და მე არ ვიცი ამ პრეცედენტს ხვალ ვინ როგორ გამოიყენებს.
– რუსეთმა უკვე გამოიყენა.
– რუსეთმა გამოიყენა საქართველოს მაშინდელი ხელისუფლების მეშვეობით. თუ გახსოვთ, მაშინ სააკაშვილი და მისი მინისტრები კოსოვოს აღიარებას მოითხოვდნენ და ამ ფასად მერე თვითონ რუსეთსაც აღარ უღირდა, გაიშიფრებოდნენ ქართველი პოლიტიკოსები და სააკაშვილმა თემა გააჩერა. ეს ადამიანები რომ მიდიან და ინტერვიუს იღებენ ფილარეტისგან, რატომ არ ეკითხებიან, როგორ იქნება საქართველოს ეკლესიის საკითხი?! თუ ავტოკეფალიას მიიღებს, როგორი იქნება უკრაინის ეკლესიის პოზიცია აფხაზეთთან დაკავშირებით?! დაგვიდგება გვერდში, როდესაც უპირობოდ დავსვამთ აფხაზეთის ეკლესიის საქართველოს ეკლესიის იურისდიქციაში დაბრუნების საკითხს?! კონსტანტინოპოლის პატრიარქს რომ ესაუბრებიან ქართველი ჟურნალისტები, ჰკითხონ, უკრაინის ეკლესიის ეს პრეცედენტი გავრცელდება აფხაზეთსა და ცხინვალზე?!
– რუსეთის ეკლესია როგორ მოიქცევა, გასაგებია, მაგრამ დანარჩენი მართლმადიდებელი ეკლესიები თუ იქნებიან ჩვენი მოკავშირეები?
– ვიბრძოლოთ რუსეთის ეკლესიის წინააღმდეგ, მაგრამ ზურგი ხომ უნდა გქონდეს გარანტირებული?! ჩვენთან, ჩვეულებისამებრ, არის თეთრი და შავი და ამბობენ, ვინც არ დაუჭერს მხარს უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიას, ის არის პრორუსი და ვინც დაუჭერს, არის პროდასავლელი. ეს არის ბოლშევიკური მენტალიტეტი, რუსული ინტერესი, რომ საქართველოს ეკლესიას კიდევ ერთხელ ესროლონ ტალახი.

თბილისელები №37  14.09.2018   

 ნინო ხაჩიძე

აფხაზი მომლოცველები 7 აპრილს სოჭის აეროპორტიდან გაფრინდნენ და 16 აპრილს იქვე დაფრინდნენ ჩარტერული რეისით, თუმცა მათი ნაწილი იერუსალიმში დარჩენილა. ეს წმიდა ცეცხლის აფხაზეთში ჩამოტანის პირველი შემთხვევა არ არის და ის ამჯერადაც სვიმონ კანანელისა და ევსტაფი აფსილელის სახელობის ფონდის დაფინანსებით მოხერხდა. თავად ფონდი კი მეცენატებს: ბესლან ეშბას, იური ალანიას, მიხაილ ჩალმაზსა და სოხუმის ადმინისტრაციას დაუფინანსებია. მეტიც, სოხუმის საკათედრო ტაძარში სააღდგომო მსახურებას 16 აპრილის ღამით რაულ ხაჯიმბაც დასწრებია.
რთული მისახვედრი არ არის, რა მიზნითაა გააქტიურებული სეპარატისტულ აფხაზეთში (რომლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი წარმართია, რადგან სწორედ კერპთაყვანისმცემლობას მიიჩნევენ ისინი თავიანთ ისტორიულ და ტრადიციულ რწმენად) მართლმადიდებლური კომპონენტი. თუმცა ამჯერად იერუსალიმის პატრიარქმა თეოფილე მესამემაც გამოიჩინა თავი: აფხაზურივე მედიის ცნობით, მან საკუთარ რეზიდენციაში აფხაზეთის სამღვდელოების დელეგაციას უმასპინძლა. გავრცელებული ინფორმაციით, მან სასულიერო პირებს მადლობა გადაუხადა და მომლოცველებთან ერთად, აფხაზეთი, როგორც ქვეყანა, დალოცა.
საეკლესიო კანონებით, აფხაზეთის ეპარქია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ნაწილია და მის იურისდიქციაში შედის. შესაბამისად, იერუსალიმის პატრიარქის ქმედება (აფხაზეთის დამოუკიდებელ ერთეულად მოხსენიება), რბილად რომ ვთქვათ, არაეთიკურია. თუ გავიხსენებთ, რომ დღეს ქართველები იერუსალიმში თავიანთ  მიერვე აგებულ არცერთ ეკლესიასა თუ მონასტერს არ ფლობენ და ჯვრის მონასტერში, თვით შოთა რუსთაველის დაზიანებული ფრესკის რესტავრაციის საშუალებაც კი არ მისცეს ქართველ რესტავრატორებს (რომ აღარაფერი ვთქვათ სხვა დანარჩენზე), იბადება რიტორიკული კითხვა: რატომ ჩაგრავენ საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას მასზე ძლიერი მართლმადიდებელი ეკლესიის საჭეთმპყრობლები? –  ამ არცთუ სასიამოვნო თემაზე, მამუკა გიორგაძესთან ერთად ვისაუბრებთ.
– რა ჟესტი იყო პატრიარქ თეოფილეს მხრიდან აფხაზ სასულიერო პირთა დელეგაციის მიმართ ასეთი გულთბილობის გამოჩენა და ჩვენი სახელმწიფოებრიობის იგნორირება?
–  ბუნებრივია, რომ ყველა თავისი გავლენის გაზრდას ცდილობს. ბუნებრივია ისიც, რომ ყველა ცდილობს უპატრონოდ დარჩენილი ტერიტორიის მითვისებას. ყოფით დონეზეც, თუ ნივთი არ დევს ისე, როგორც საჭიროა, ნებისმიერს შეიძლება, გაუჩნდეს სურვილი, რომ ხელი მოჰკიდოს. ცხოვრებაა ასეთი, ადამიანი ასეთად გაჩნდა და ყველა, სასულიერო დაწესებულება იქნება თუ საერო, ცდილობს, რაც შეიძლება, მეტი გავლენა მოიპოვოს. ამ ყოველივეს კი ამართლებს არგუმენტებით, რომ დღეს აფხაზეთის ტერიტორიაზე ვერ ხორციელდება ქართული იურისდიქცია და ამიტომ ვერ ტოვებენ ადამიანებს სულიერი საზრდოს გარეშე. ანუ საბაბის მოძიება იოლია. მთავარი ისაა, რომ, ვისაც ევალება საქართველოს ინტერესების დაცვა, ის არ დგამს არანაირ ნაბიჯს. იმის ნაცვლად, რომ პარტნიორობა გაუწიოს საქართველოს ეკლესიას, პირიქით, საქართველოს ხელისუფლება მას პრობლემების მეტს არაფერს უქმნის. ერთი მხრივ, იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ხელისუფლება პატივს სცემს პატრიარქს, მაგრამ რეალურ ქმედებებში ყველანაირად უშლის ხელს. დღეს საქართველოს ეკლესია ჩაძირული თავის ყოველდღიურ პრობლემებში, ვეღარ ახერხებს დაიცვას არა მარტთ თავისი, არამედ მთლიანად საქართველოს ინტერესები. წლების განმავლობაში ვერც რუსეთის და ვერც კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოები ვერ აცხადებდნენ პრეტენზიებს აფხაზეთის ეპარქიაზე და გარკვეული მეთოდებით ცდილობენ ხელის ფათურს, რაც ნათლად მეტყველებს, რომ მისი უწმიდესობა მტკიცედ დგას ამ საკითხში. მაგრამ, თუ საზოგადოებამ, ერმა, ხელისუფლებამ არ შეუწყვეს ხელი, პირიქით, თუ პრობლემებს შეუქმნიან ეკლესიას, ამით ისარგებლებს სხვა.
– იყო ეს იერუსალიმის პატრიარქის მხრიდან დემონსტრაციული უპატივცემულობა ჩვენდამი?
– არა, ის იქცევა ისე, როგორც იქცევა საქართველოს ხელისუფლება, გარეგნულ პატივისცემას გამოხატავს, შიგნით კი ცდილობს, ხელები აფათუროს რაღაც-რაღაცეების თავისკენ გადასაქაჩად. სამწუხარო ისაა, რომ საქართველოს ხელისუფლებისა და საქართველოს პოლიტიკურ ძალთა მოქმედებით სტიმულირდება გარეშე ძალა. საუბარი ერთმორწმუნეობაზე, სულიერ ძმობაზე არ შეიძლება, რადგან ყველამ იცის, რომ ერთია აღმსარებლობის ერთიანობა და მეორეა დაწესებულებების ინტერესები.
– რა ინტერესი აქვს იერუსალიმის პატრიარქს?
– გავლენის გაფართოება. საკუთარი ფუნქციისა და როლის გაზრდა. ჩვენც ხომ მიგვაჩნია, რომ ყველაზე კარგი მართლმადიდებლები ქართველები ვართ?! მათაც მიაჩნიათ, რომ ისინი არიან ყველაზე კარგი მართლმადიდებლები და ამაში დასაძრახი არაფერია. მაგრამ დასაძრახი ის არის, რომ ამ კუთხით ხელის ფათური მატულობს იმისდა მიხედვით, თუ როგორ სუსტდება საქართველოს ეკლესიის შესაძლებლობები. აფხაზეთის თემაზე ვსაუბრობთ და როგორ გგონიათ: იგივე კონსტანტინოპოლისა თუ რუსეთის საპატრიარქოები არ აქცევენ ყურადღებას იმას, რაც საქართველოში ხდება?! ერთი მხრივ, ვითომ მართლმადიდებლობას პოპულარიზაცია ეწევა, მეორე მხრივ, მისი უფლებები იზღუდება?! ახლახან საკონსტიტუციო სარჩელი შევიდა სასამართლოში, რომ იმავე მდგომარეობაში ჩადგეს ნებისმიერი სხვა აღმსარებლობა საქართველოში, როგორშიცაა საქართველოს ეკლესია. ამას აღმსარებლობის თავისუფლებით ხსნიან. არადა, ერთია აღმსარებლობის თავისუფლება და მეორეა ამა თუ იმ აღმსარებლობის დაწესებულების სტატუსი ქვეყანაში. ისევე, როგორუ ერთია ადამიანის უფლება, იმუშაოს ამა თუ იმ დაწესებულებაში და მეორეა ამ დაწესებულების უფლებრივი მდგომარეობა ქვეყანაში. ამ მარტივ განსხვავებას ჩვენი პოლიტიკური წრეები არ იმჩევნენ და მიაჩნიათ, რომ ყველა თანასწორი უნდა იყოს, ხოლო, თუ ყველა თანასწორი უნდა იყოს, მაშინ რა უფლებებიც აქვს საქართველოს ეკლესიას, იგივე უნდა ჰქონდეს მათაცო. ჩვენთან ებრძვიან რა ქართულ სახელმწიფოს, ებრძვიან მის ერთ-ერთ უმთავრეს ინსტიტუტს –  საქართველოს ეკლესიას. ამდენად, გასაკვირი არ არის, რომ სხვასაც გაუჩნდეს ცდუნება, მიითვისოს ისეთი მნიშვნელოვანი ადგილი, როგორიც აფხაზეთია.
–  პატრიარქმა თეოფილემ მოიხსენია ქვეყნად აფხაზეთი, მაგრამ აქვს მას უფლებამოსილება, რომ აღიაროს აფხაზური ეგრეთ წოდებული ეკლესია?
– მას არ აქვს ამის უფლება, მაგრამ ეს ხომ პროცესია? 1992 წლიდან 2008 წლამდე რუსეთი თავს იკავებდა აღიარებაზე, მაგრამ მერე უკვე სხვა ტენდენცია დაიწყო; 1998 წელს იყო გალის მოვლენები, 2004 წელს ცხინვალში სამხედრო ოპერაცია, მერე კოდორში ჯარის შეყვანა და ზემო აფხაზეთის დარქმევა, ბოლოს –  2008 წელი და საქართველოს ხელისუფლებამ უზრუნველყო რუსები საბაბით: გენოციდი მოხდა და იძულებულები გავხდით, გვეღიარებინაო.
– მაგრამ არც ყოფილა და ვერც დადასტურდა გენოციდი, რაც დაგვაბრალეს.
– კოდორში საერთოდ არაფერი მომხდარა, მაგრამ რუსებს მიეცათ საბაბი და საქართველოს ხელისუფლებამ მათ ჩააბარა კოდორიც და ფოთიც, თუმცა ფოთი დააბრუნეს, იმიტომ რომ, არ სჭირდებოდათ. მაგრამ ეს ხომ მაშინ დაიწყო, როდესაც ოქრუაშვილმა ჯარი შეიყვანა კოდორში და უფრო ადრე მარულა გაიმართა გალში?!
– 1998 წელს.
– დიახ. აქ გვაცნობეს, რომ მარულა გაიმართა გალში და იქ საპასუხოდ, ქართველები მეორედ გამოყარეს გალიდან. ისევე, როგორც 1992 წელს შევარდნაძემ,  თავისი ძალაუფლება რომ განემტკიცებინა, ომი დაიწყო. შევარდნაძის, სააკაშვილისა თუ ივანიშვილის ხელისუფლებები შიგნით, თავისიანებს ერევიან და ამით გარე ძალებს აძლევენ ხელების ფათურის ნებას. მარტივ თემას გეტყვით: იმის გამო, რომ ეკლესიას დღეს რაღაც პრობლემები აქვს, ოფიციალურად გაუქმდა სააღდგომო არდადეგები და შემოვიდა საგაზაფხულო დასვენება. ანუ უკვე დაილექა ცნობიერებაში: თუ მანამდე სააღდგომო არდადეგები ერქვა, დღეს აღარ ჰქვია. ამას ამართლებენ იმით, რომ სხვა კონფესიის წარმომადგენელი ბავშვები განიცდიანო. ისევე, როგორც დაიწყო ლაპარაკი იმაზე, თუ რატომ დადიან ბავშვები ექსკურსიებზე ეკლესია-მონასტრებში. თითქოს ისინი მხოლოდ ეკლესია-მონასტრები იყოს და არა –  ისტორიული ძეგლები. სწორედ ესაა ტრაგედია, რომ ჩვენს ქვეყანაში უპირველესად, ჩვენივე ხელისუფლებები გამოდიან საკუთარი ხალხისა და ქვეყნის ინტერესების წინააღმდეგ და ამის ფონზე გვიკვირს სხვების ქცევა. იმას, რაც დღეს ხდება საქართველოს ეკლესიის მიმართ, უყურებს მთელი მსოფლიო.
– რუსეთისა და იერუსალიმის პატრიარქებს არ აქვთ კარგი ურთიერთობა, ძალაუფლებას ვერ ინაწილებენ. მაგრამ, რადგან რუსეთის პატრიარქი პირდაპირ ვერ შეუწყობს ხელს აფხაზებს ეკლესიის დამოუკიდებლობის საქმეში, მაშინ საქართველოს ეკლესია უკრაინის ეკლესიას აღიარებს, შეიძლება, რომ იერუსალიმის პატრიარქის ხელით მოქმედებდნენ?
– ცნობილი მეთოდია, რომ პირველ ეტაპზე ჭეშმარიტება უნდა დადგეს ეჭვქვეშ, მეორე ეტაპზე დაეჭვებული საზოგადოება უნდა გადმოიყვანო შენს მხარეზე და მესამე ეტაპია ის, რომ ჩართო შენს საქმეში. ყველასთვისაა ხელსაყრელი, რომ საკამათო გახდეს ეს ტერიტორია, აფხაზეთი ამოვარდეს საქართველოს ინტერესთა არეალიდან და, მეორე მხრივ, ეს გახდეს სხვა სუბიექტებს შორის სავაჭრო და სალაპარაკო თემა. იერუსალიმის პატრიარქს გართულებული აქვს ურთიერთობა ანტიოქიის საპატრიარქოსთანაც, ისევე, როგორც მოსკოვის საპატრიარქოს –  უკრაინასთან. მაგრამ მარქსიზმის ერთ-ერთი ძირეული წესია დაპირისპირებულთა ერთიანობის კანონი. შეიძლება, რაღაც საკითხების გამო ისინი ერთმანეთს უპირისპირდებიან, მაგრამ რაღაც საკითხებში არიან ერთიანნი. ეს არის დიდი ჯაჭვის ერთ-ერთი რგოლი და ახლავე უნდა გამოვფხიზლდეთ, რადგან, თუ რგოლი გაწყდა, ჯაჭვი ვეღარ შეიქმნება, იკვეთება დაწესებულებების ინტერესები: თითოეულ ეკლესიას თავისი სპეციფიკა აქვს და იმისდა მიხედვით მოქმედებს. ძალიან კარგად ვიცით, რომ რუსეთისთვის ეს არის პოლიტიკური ინტერესი, კონსტანტინოპოლის, ანტიოქიისა და იერუსალიმის საპატრიარქოებისთვის ნებისმიერ ეპარქიას დიდი მნიშვნელობა აქვს. არ მომწონს, მაგრამ ეს ბუნებრივია. საერთოდ, სიმშვიდე განაპირობებს წონასწორობასა და ბალანსს. როგორც კი წონასწორობა ირღვევა, იწყება შფოთი. წონასწორობის დარღვევა აჩენს ცდუნებას, რომ ის ცუდად დადებული ნივთი აღმოჩნდეს იმის ჯიბეში, ვინც ცდუნდა.
– ჩვენ მაინც ვლაპარაკობთ რწმენაზე, რომელიც სიყვარულზე დგას და ამ პატრიარქებმა არ იციან, რომ იერუსალიმის უამრავი ეკლესია-მონასტერი ჩვენი აგებული და შენარჩუნებულია? რომ ჩვენ უდიდესი ხარკი გავიღეთ მართლმადიდებლობისთვის და, ზოგადად, ქრისტიანობისთვის. ცოტა უხერხული არ არის ასეთი უგულებელყოფა მათი მხრიდან, მაინც ხომ სასულიერო დაწესებულებებია?
– რა თქმა უნდა, იციან, მაგრამ ვიმეორებ, მათ რეალურად უნდა დავანახვოთ, რას წარმოვადგენთ. როდესაც სსრკ დაიშალა, დღის წესრიგში დადგა საქართველოს ავტოკეფალიის ცნობის დოკუმენტის მოპოვება და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო მზად იყო, ჩვენთვის მოეცა ის, მაგრამ, როგორც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მოპოვებულის. საქართველოს საპატრიარქომ იმუშავა, იბრძოლა და რამდენიმეწლიანი დაძაბული მუშაობის შემდგომ, გვაღიარეს ვახტანგ გორგასლისდროინდელი ავტოკეფალიით. ახლა არის მეორე ეტაპი, რომ მოვიპოვოთ ჩვენი ადგილი დიპტიქში. მოლაპარაკებებია სხვადასხვა ეკლესიასთან და პროცესის შედეგი იქნება იმის პირდაპირპროპორციული, თუ რა ადგილი ექნება საქართველოს სახელმწიფოს მსოფლიო არენაზე, საქართველოს ეკლესიას კი –  ქართულ სახელმწიფოში.
ყველა თავისკენ ქაჩავს საბანს, რელიგია არაფერ შუაშია: დაწესებულებების ინტერესებია. მისი უწმიდესობის აქტიურმა ქმედებებმა განაპირობა, რომ გავხსენით ეკლესიები თურქეთში ისე, რომ მსოფლიო საპატრიარქომ პროტესტიც ვერ გამოხატა. ეკლესიის მძიმე შრომის შედეგია, რომ გვაქვს ლაზეთისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია. მას სჭირდება მხარდაჭერა. ერთმორწმუნეობამ არ უნდა შეგვაცდინოს, როდესაც ტაძარში ვლოცულობთ, იმავე ტაძარში ხომ შეიძლება, ლოცულობდეს ის, ვისაც, მაგალითად, ჩვენს ბიზნესზე უჭირავს თვალი?!

2017-04-24
ნინო ხაჩიძე “თბილისელები”

საქართველო ღრმა ქრისტიანული კულტურის ქვეყანაა. 326 წლიდან ქრისტიანობა საქართველოში სახელმწიფო რელიგიაა, ხოლო 465 წლიდან საქართველოს ეკლესია ავტოკეფალურია. საქართველოს ისტორიის თოთხმეტმა საუკუნემ (V-XVIII) ჩაიარა თითქმის უწყვეტ ბრძოლაში სხვა რელიგიათა მატარებელი, საქართველოზე მრავალჯერადად დიდი სახელმწიფოების წინააღმდეგ, რომელნიც, ყველანი უკლებლივ, თავის შემოტევებში საქართველოზე ისეთივე ძალისხმევით ცდილობდნენ ქართველი ერის მიქცევას უცხო რელიგიისაკენ, როგორითაც საქართველოს მიწის დაპყრობას. საქართველო ზემოხსენებული საუკუნეების მანძილზე იყო ქრისტიანობის ფორ¬პოსტი აღმოსავლეთში. XII საუკუნეში და XIII საუკუნის დასაწყისში, თავისი ყველაზე დიდი სახელმწიფოებრივი აყვავების ხანაში საქართველოს სახელმწიფოს იდეოლოგიის არსებითი პუნქტი იყო საქართველოს ერთერთ უმთავრეს ფუნქციად აღიარება ქრისტიანებისა და ქრისტიანობის დაცვისა კავკასიაში და მის მიმდგომ რეგიონში. ქართველმა ერმა შეგნებულად გაიღო უდიდესი მსხვერპლი ქრისტიანული რელიგიისათვის ბრძოლაში. საქართველოს სამოციქულო ეკლესიას წმიდა მოწამეთა ძალიან მრავალრიცხოვანი კრებული ჰყავს. საკმარისია ითქვას, რომ 1227 წელს მუსლიმანი მტრების მიერ ქ. თბილისის აღების შემდეგ ქ. თბილისის, პრაქტიკულად, მთელმა მოსახლეობამ მოწამებრივი სიკვდილი არჩია ქრისტეს გმობას, რასაც მისგან მტერი ითხოვდა (მოწამეთა ეს ჯგუფი იხსენიება `ასი ათასი მოწამის~ სახელით). ღრმა ქრისტიანულმა კულტურამ განუზომელი წვლილი შეიტანა ქართველი ერის ღირებულებათა სისტემის ჩამოყალიბებაში. ეს სისტემა დამყარებულია იმავე აბსოლუტურ, ანუ შეუვალსა და არც ერთ ვითარებაში არ დასათმობ ღირებულებებზე, რაც თანამედროვე კაცობრიობის მოწინავე ნაწილის (ზოგადად: თანამედროვე მოწინავე ადამიანის) იდეოლოგია და მორალი: თავისუფლებაზე, პასუხისმგებლობაზე, ადამიანთა პრინციპულ თანასწორობაზე, სამართლიანობაზე, შემბრალებლობაზე, შემწყნარებლობაზე და სხვაზე. ეს ღირებულებები საქართველოში იმპორტირებული არ არის: ეს ქართველი ერის მიერ საკუთარი ინტელექტუალური და ზნეობრივი ძალით საკუთარ ქვეყანაში შემუშავებულ ღირებულებათა სისტემის ელემენტებია.
ამავე დროს საქართველო არის ტრადიციულად დემოკრატიული ქვეყანა. საქართველოს დიდ ნაწილს, სახელდობრ, ბარს თავისი მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის დიდი ნაწილი გატარებული აქვს ფეოდალური წყობის პირობებში, რაც პრინციპულად განსხვავდება საქართველოს მეზობელი დიდი ქვეყნების დესპოტიებისაგან, ხოლო საქართველოს მცირე ნაეწილს – მთას – სამხედრო დემოკრატიის, სახელდობრ, თემობის პირობებში. საქართველოსა და ქართველ ერში არსებობს, მიუხედავად რუსეთის ორსაუკუნოვანი იმპერიული ბატონობისა, ღირსეულ რიგით ადამიანად ყოფნის და ამით ამაყობის კულტურა (პრინციპით `კაცი ვარ და ქუდი მხურავს~) და საზოგადოების ყველა წევრისათვის პირადი თავისუფლების მიუცილებლობის ცნობიერება (პრინციპით `არც არავის ყმად ვყოფილვარ, არც არავინ ყმად მყოლია, ძველი პური, ძველი ღვინო წლიდან წლამდე გამყოლია~), რაც სამოქალაქო საზოგადოებისათვის მკვიდრი მორალური საფუძველია.
ქართველმა ერმა 1921-1990 წლებში განიცადა უმძიმესი რეპრესია რუსული იმპერიის მხრიდან, რომელიც, თუ მას მივუყენებთ თანამედროვე ტერმინოლოგიას, დახასიათდება, როგორც ქართველი ერის გენოციდი. საკმარისია ითქვას, რომ მხოლოდ 1921-1941 წლებში დაიხვრიტა (მიახლოებითი დაანგარიშებით) 72000 კაცი, ანუ მთელი ქართველი ერის 3%. გასახლებულ იქნა და აღარ დაბრუნებულა რამდენჯერმე მეტი. შესაბამისად, იდევნებოდა საქართველოს სამოციქულო ეკლესია, მღვდელმსახურთა ფიზიკური განადგურების ჩათვლით. ცნობილია სტალინის ინსტრუქცია `вспахать и перепахать дворянскую Грузию~ და კომუნისტური რეპრესიის ერთერთი მსხვერპლის, საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის საჭეთმპყრობლის, უწმინდესისა და უნეტარესის ამბროსის (ხელაია) სიტყვები, რომლებიც მან წარმოთქვა მისი კომუნისტური `გასამართლების~ დროს `ჩემი სული ეკუთვნის ღმერთს, გული სამშობლოს და ლეში ჯალათებს~.
საქართველოსა და მის ერს დღევანდელ პირობებში (და, სავარაუდოა, მომავალშიც) ესაჭიროება კონსულტაცია თანამედროვე დემოკრატიულ მსოფლიო საზოგადოებასთან დემოკრატიის მექანიზმთა სრულყოფის თაობაზე. დემოკრატიის პრიბნციპების თაობაზე და დემოკრატიული სულისკვეთების აღზრდის თაობაზე მას სჭირდება ამ საზოგადოებასთან აზრისა და გამოცდილების თავისუფალი ურთიერთგაცვლაც, მაგრამ არა ცალმხრივი კონსულტაცია, მით უმეტეს _ არა ინსტრუქტირება.
ხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე, ბუნებრივია, რომ ქართველ ერში ტრადიციულად და დღესაც ეროვნული სულისკვეთება და დემოკრატიული სულისკვეთება ერთია და მას, სხვა მრავალ ცოცხალ წყაროსთან ერთად და პირველ ყოვლისა, მისი მშობლიური სარწმუნოება ასაზრდოებს. ქართველ ერს უფლება აქვს, დაიცვას თავისი სარწმუნოება, თავისი ეკლესია _ საქართველოს სამოციქულო ეკლესია _ და ამავე დროს თავისი ყველა მოქალაქის უფლება სვინდისის თავისუფლებისა.
ჩვენ მიგვაჩნია, რომ საქართველოს მმართველი ხელისუფლება საქართველოს მიზანმიმართული და ყოველმხრივი ნგრევის, ამ რიცხვში – აგრეთვე ფსიქოლოგიური ნგრევის პოლიტიკას რუსეთის დავალებით, მაგრამ `დასავლური ღირებულებების~ სახელით. ამ პოლიტიკის ერთერთი მნიშვნელოვანი ელემენტია მითის გავრცელება (ტელეეკრანის სრული მონოპოლიზაციის პირობებში), თითქოს
ა) ქართული შეგნებული სახელმწიფოებრივი პატრიოტიზმი წინააღმდეგობაშია თანამედროვე დემოკრატიის პრინციპებთან და
ბ) საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის მრევლი თავის მოქმედებაში ჰღალატობს რელიგიური შემწყნარებლობის (ტოლერანტობის) პრინციპებს.
აღნიშნულის კონტექსტში, ჩვენ გვინდა ტელეარხი `კავკასიის~ წინ მომხდარი სამწუხარო ინციდენტის შესახებ განვაცხადოთ შემდეგი.
1. რამდენადაც ჩვენ ვიცით, `მართლმადიდებელ მშობელთა კავშირის~ მოთხოვნა ტელეარხ `კავკასიის~ მიმართ იყო თავისუფალი ეთერის მიცემა (ანუ ტელეეთერის მონოპოლიზაციის ერთჯერადი გამონაკლისით დარღვევა) და არა უხამსი შოუს შეწყვეტა.
2. რამდენადაც ვიცით, დაიჭრა ამ მოთხოვნის წამომყენებელი მხარის წევრი, და არა პირიქით
3. რამდენადაც ვიცით, რელიგიური რწმენის ობიექტის (ამ შემთხვევაში – ქვეყნის უმრავლესობის რელიგიური რწმენის ობიექტის) მიზანმიმართული შეურაცხყოფა უცენზური სიტყვების გამოყენებით დასჯადია ყველა დემოკრატიული ქვეყნის კანონმდებლობით. ამავე კანონმდებლობით, მასობრივი ინფორმაციის ორგანო ვალდებულია შეურაცხყოფილ სუბიექტს დაუთმოს ტოლი ადგილი პასუხისათვის თავის საინფორმაციო სივრცეში (რის გამოც `მართლმადიდებელთა კავშირის~ ზემოხსენებული მოთხოვნა ეთერის მიცემისა სამართლიანია).
4. ადამიანის ადამიანურ უფლებათა დაცვის მსოფლიო სისტემას, რომელმაც კაცობრიობის დემოკრატიულ განვითარებას უდიდესი ღვაწლი დასდო და, უეჭველია, მომავალშიც დასდებს, თავის თეორიაშიც და პრაქტიკაშიც აქვს ის ხარვეზი, რომ იგი ცალმხრივად კონცენტრირებულია ადამიანისათვის მის ე.წ. `ძლიერ~ ღირებულებათა რეალიზაციის უზრუნველყოფაზე (ანუ სასიცოცხლოდ აუცილებელზე: საკვები, უსაფრთხოება, სამართლიანი სასამართლო პროცესი და ა.შ), მაგრამ მნიშვნელოვანწილად უგულვებელყოფილი აქვს მისივე ე.წ. `მაღალი~ ღირებულებები, ანუ ის ღირებულებები, რომლებიც განუყრელია მისი, როგორც გონიერი და თავისუფალი არსების, ბუნებისაგან (ანუ ხდება იმის უგულებელყოფა, რომ მაღალი ღირებულებების ძალიან დიდი ნაწილი ამავე დროს ძლიერი, ანუ ადამიანისთვის სასიცოცხლო ღირებულებებია). ამ უკანასკნელთა რიცხვში შედის მის მიერ თავისი გარესამყაროსათვის (პირველ ყოვლისა – თავისი საზოგადოებისათვის) იმ სახის მიცემისათვის ბრძოლის უფლება, რომელიც მას საუკეთესოდ მიაჩნია ამ გარესამყაროსათვის (ამ საზოგადოებისათვის) თავისი პირადი სასიცოცხლო ინტერესებისაგან დამოუკიდებლად, ანუ უფლებადაცვითი სისტემა ვერ ითვალისწინებს ადამიანის მოთხოვნილებას და, შესაბამისად, მის ადამიანურ უფლებას, რომ ერთერთი თანამმართველი იყოს (პრინციპში) და მონაწილე მსოფლიო და ისტორიული პროცესისა (იყოს, ჭეშმარიტად, `სახედ და ხატად ღმრთისა~), რაც სხვა მრავალ მხარესთან ერთად ნიშნავს იმასაც, რომ თავისი ერისა და თავისი ეროვნული სახელმწიფოს წინ წაწევისათვის იშრომოს და იბრძოლოს. ეს ხარვეზი გაათკეცებული ძალით რეალიზდება ჩვენი ქვეყნის მიმართ, რომელსაც არაკვალიფიციური პირები `ურჩევენ~ ხელი აიღოს მაღალ მოთხოვნილებებზე (მაგალითად, მოწინავე განათლებასა და მეცნიერების ქონაზე) და დასჯერდეს მომსახურე ერის ფუნქციას, ამასთან ერთად თავისი ქალაქების ქუჩებში განუკითხავი ბატონობა დაუთმოს ყველანაირი `გადახვევების~ მქადაგებლებს და ბნელ სექტებს (მათი სახელი ლეგეონია), რომელნიც სულებს ფულით ყიდულობენ და თავისი პროპაგანდის შინაარსით სახელმწიფოს საფუძველბს არყევენ. საქართველოსათვის ამ ყალბი გზის შემოთავაზებაში, ანუ მისთვის ე.წ. `მარგინალური ცივილიზაციის~ სამარცხვინო და უპერსპექტივო როლის შემოთავაზებაში განსაკუთრებით აქტიურნი არიან სოროსის ფონდი, `თავისუფლების ინსტიტუტი~ და ილია ჭავჭავაძის სახელობის სრულებით არაკომპეტენტური `უნივერსიტეტი~. პრაქტიკულად, მათი იდეების რეალიზაციისათვის ორგანიზებულ ღონისძიებებში, რამდენადაც შეგვიძლია ვიმსჯელოთ, აქტიურია რუსეთის სამსახურების რესურსი. ამ უკანასკნელმა, ჩვენი შთაბეჭდილებით, აქტიური როლი ითამაშა `კავკასიასთან~ მომხდარი სკანდალის ორგანიზებაშიც.
5. ისეთ პირობებშიც კი, როდესაც კანონი არ კრძალავს რელიგიური კრებულის სიწმიდეთა შეურაცხყოფას საჯაროდ, მასობრივი ტირაჟით და უცენზური სიტყვების გამოყენებით, დემოკრატიის ანბანურ წესებს ეწინააღმდეგება ის ფაქტი, რომ საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობის სარწმუნოების აღმსარებელთ მთლიანად (მხედველობაშია არა მხოლოდ საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის მრევლი, რომელიც მართლმადიდებელია, არამედ კათოლიკეებიც, გრიგორიანელებიც და პროტესტანტებიც) არა აქვთ საშუალება შეურაცმხყოფელთ პასუხი გასცენ მასობრივი ინფორმაციის ამავე საშუალებებით ამ უკანასკნელთა მონოპოლიზაციის გამო, ხოლო სახელმწიფო დაწესებულება _ ილია ჭავჭავაძის `უნივერსიტეტი~ – აწყობს დისკუსიას უწმაწური სახელწოდების მატარებელ ანტიქრისტიანულ წიგნზე ისე, რომ აზრად არ მოსდის დისკუსიაში მონაწილეობის საშუალება მისცეს ერთ კომპეტენტურ პირს მაინც, რომელიც წარმოადგენს ადექვატურ შეფასებას: რომ წიგნი დამყარებულია უმეცრებაზე, ლიტერატურული ნიჭის არარსებობაზე და, უკეთეს შემთხვევაში, ჰეროსტრატეს კომპლექსზე, ანუ გამორჩეული საჯარო ყურადღების მოპოვების სურვილზე გამორჩეული პოზიტიური პირადი მახასიათებლების უქონლობის პირობებში.
6. სამწუხაროა, რომ ქრისტიანული რელიგიისა და ქართველი ერის ძირეულ ღირებულებათა დაცვის წმინდა საქმეს, გულწრფელად აღშფოთებულ ადამიანთა გარდა, გვერდით უდგებიან შემთხვევითი ადამიანები, რომელნიც საქართველოში დიდი ხანია ცნობილნი არიან, როგორც რუსეთის იმპერიული ინტერესების ღია ან `ფარული~ გამტარებელნი.
7. ვითხოვთ საქართველოს ყველა იმ ტელეარხისაგან, რომელმაც `კავკასიასთან~ მომხდარი ინციდენტი გააშუქა, ორსაათიანი ღია დისკუსიის მოწყობას თემაზე `საქართველოს სახელმწიფო პოლიტიკა რელიგიის სფეროში~, რომელშიც ჩვენ მოგვეცემა საეთერო დროის ნახევარი. კამათში ვიწვევთ საპარლამენტო უმრავლესობას, პრეზიდენტსა და მის აპარატს, `თავისუფლების ინსტიტუტს~, ილია ჭავჭავაძის `უნივერსიტეტს~, `ქართულ-ამერიკულ დემოკრატიის ინსტიტუტს~, სოროსის ფონდს `ღია საზოგადოებას~, `კავკასიის სახლს~ და ყველა სხვა პირს და დაწესებულებას, ვინც მონაწილეობის სურვილს გამოთქვამს.
ჩვენი თეზისებია
1. დღეს მიმდინარე ლაშქრობა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის და ქართველი ერის ტრადიციული და თანამედროვე ღირებულებების წინააღმდეგ თავისი სულისკვეთებით, პრინციპებით, იდეოლოგიითა და ზოგადი მიზნებით ეწინააღმდეგება ადამიანის, როგორც გონიერი და თავისუფალი არსების, ჭეშმარიტ სიღრმისეულ ბუნებას.
2. იგი ამავე პარამეტრებში, აგრეთვე თავისი პრაქტიკით ეწინააღმდეგება საქართველოს ეროვნულ სახელმწიფოებრივ ინტერესებს.
3. იგი თავისი პრაქტიკით ეწინააღმდეგება ადამიანის ბუნებრივ ადამიანურ უფლებათა იმ ნაწილს, რომელიც უკვე კოდიფიცირებული ადამიანის უფლებათა დაცვისადმი მიძღვნილსა და საერთაშორისოდ აღიარებულ დოკუმენტებში.

გიორგაძე მამუკა, ნათაძე ნოდარ, ჩხეიძე თამარ,
დაიბეჭდა გაზეთი საქართველო #2 (2038) 8.06.2010

საქართველოს იდეოლოგიური ვითარება, რომელიც დღეს ეკრანზე ბატონობს (თუმცა ვერ იბატონებდა, ეკრანზე რომ აზრთა და არგუმენტთა თავისუფალი მეტოქეობა სუფევდეს), ორ მახინჯ მომენტს შეიცავს. პირველია ის, რომ აქ სუფევს ყოვლად გაუმართლებელი, თანამედროვე მეცნიერულსა და ჰუმანიტარულ ცოდნასთან შეუთავსებელი წარმოდგენა ადამიანის რაობასა და ბუნებაზე. ადამიანი არის გონიერი და თავისუფალი არსება (ერთადერთი სულდგმულებს შორის). მის ამ თვისებას _ თავისუფლებას_ ეკრანი გვიხატავს უმართებულოდ გაღატაკებული სახით, სახელდობრ, როგორც საკუთარი ნებისმიერი სურვილისა და მიდრეკილების დაუბრკოლებლად დაკმაყოფილების თავისუფლებას _ ფიგურალურად რომ ვთქვათ, ხელფეხის ქნევისა და ბღავილის, არაფრით არ რეგულირებული სექსუალური ქმედების (პრომისკუიტეტის, `უმცირესობითი~ ორიენტაციის და ა.შ.) თავისუფლებას. მაყურებელს უმალავენ, რომ ადამიანის უმთავრესი თავისუფლება არის გარესამყაროს თავისი შეხედულებისამებრ მართვის თავისუფლება, ანუ სამყაროსთვის იმ სახის მიცემისა, რომელსაც ამ ადამიანს მისივე აზრი და გონება ყველაზე საუკეთესოდ უხატავს ყველა შესაძლებელთა შორის.  
ადამიანის სწორედ ეს თვისება იგულისხმება ბიბლიურ ფორმულირებაში, რომ ადამიანი შექმნილია `სახედ და ხატად ღმრთისა~. მისი ამ თვისებიდან გამომდინარეობს მისი პასუხისმგებლობაც ყველაფერზე, რაც დედამიწაზე ხდება, პირველ ყოვლისა _ თავისი ოჯახის, თავისი სამშობლოს და ა.შ. ბედზე. (თუ ქვეყანა დამექცა, თუ მეზობლის შვილი გამილოთდა, თუ ჩემს სოფელში უსამართლობა ხდება, ამაზე მეც პასუხისმგებელი ვარ). ადამიანის ეს უძირითადესი თვისება _ თავისუფლება და სამყაროზე პასუხისმგებლობა _ ქართველს ეკრანზე დანახული სულისკვეთების მიხედვით, ამპუტირებული აქვს. ანუ ნების მხრივ იგი ნახევარადამიანის _ ადამიანობამდე ვერ განვითარებული ინდივიდის_ დონემდეა ჩამოყვანილი. ქრისტიანული რელიგიისათვის, პირიქით, ყოველი ინდივიდუალური ადამიანი უსასრულო, აბსოლუტურ ღირებულებას წარმოადგენს. ადამიანები თანასწორნი ვართ იმაში, რომ სიკეთე-ბოროტების გარჩევის უნარი და ამ ორს შორის ჩვენი გზის ჩვენი ნებითვე განსაზღვრის უნარი გვაქვს. ადამიანის ეს კონცეფცია (გაგება) შეუთავსებადია იმასთან, რისკენაც მას, სამწუხაროდ, ეკრანი უბიძგებს. ამიტომ ეს უკანასკნელი ქრისტიანულ ეკლესიას თავის მტრად თვლის.
ჩვენი შთაბეჭდილებაა, რომ თავისუფლების ინსტიტუტმა, რომელსაც დიდი წვლილი უდევს საქართველოს ხელისუფლების აპარატში დღეს მაღალ თანამდებობებზე მყოფი ქართველი ახალგაზრდების `მომზადებაში~, თავისუფლების ცნების ხსენებული შინაარსი არ იცის.
საქართველოს ხელისუფლებაში და ტელეეკრანზე გაბატონებული იდეოლოგია იწვევს ადამიანის ინტელექტუალურ დეგრადაციასაც, სულ ცოტა ¬_ მისი ინტელექტუალური წინსვლის სტაგნაციას მაინც. მისი გავლენით მსმენელი მოცილებულია ე.წ. ბუნებრივი ადამიანის პოზიციას, რომელიც ამბობს `ერთგულება, ღარიბის დახმარება, დედაბრისთვის ტროლეიბუსში ადგილის დათმობა კარგია, ამის საპირისპირო მოქმედება კი ცუდია~. მას შექმნილი აქვს ილუზია, რომ ადამიანთა ეს ტრადიციული რწმენები მეცნიერებით ვერ მართლდება და რომ მათი დარღვევა, უფრო მეტიც _ მათთან ბრძოლა თანამედროვე მეცნიერების დონეზე დგომას ნიშნავს. სინამდვილეში თანამედროვე მეცნიერებამ იცის (კანტის დროიდან მაინც), რომ ადამიანის შიდასამყარო, როგორიც იგი არის _ მისი აზროვნებისა და გრძნობის წესი და შინაარსი _ თვითონ მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საგანია. მეცნიერება, რომელიც მას სწავლობს (ფილოსოფიური ანთროპოლოგია, ეთიკა, ე.წ. სიღრმის ფსიქოლოგია და ა.შ.) თვით არის ე.წ. მკაცრი მეცნიერება, როგორიც მათემატიკა ან ქიმიაა, და ადამიანის შინაგანი ცხოვრების კანონზომიერებები სინამდვილის ისეთივე ობიექტური, მეცნიერულად შესწავლადი ნაწილია, როგორც ფიზიკის ობიექტები. ეს რომ ასეა, ჩანს წეღან მოყვანილი მაგალითიდან: `ბუნებრივ პოზიციაში~ მდგომი ადამიანი ამბობს `ეს კარგია, ეს ავია~. სწავლადაწყებული, მაგრამ ვერნასწავლი ადამიანი მას ეუბნება: `არა, შენ ღარიბის დახმარება კარგი გგონია მხოლოდ იმიტომ, რომ თვითონ გეშინია გაღარიბებისა და გინდა სხვა დაგეხმაროს. შენს ცნობიერებას შენი სოციალური ყოფიერება განსაზღვრავს.~ თანამედროვე მეცნიერება კი ეუბნება: `არა. მართალია, იმის გადაწყვეტაში, თუ რა ჩათვალოს კარგად და რა _ ავად, ადამიანი თავისი რეალური სოციალური ამოცანებისა და ჩვევების გავლენას განიცდის. მაგრამ ის, რომ ადამიანს აქვს თავისთავად კარგის (სიკეთის) და თავისთავად ავის (ბოროტების) იდეა და ცნება, ვერანაირად ვერ აიხსნება მისი რეალური ყოფიერების გავლენით. ეს მისი თანდაყოლილი, ინტუიციური იდეა და რწმენაა და ვისაც უნდა გაიგოს ადამიანი, ადამიანთა საზოგადოება, ისტორია და ა.შ., ის ამ ფაქტს უნდა დაემყაროს თავის მსჯელობაში~. ქრისტიანული მიდგომა, რომელიც ადამიანის სულში უსაზღვრო სიღრმეს ხედავს და მასში უძლეველ კეთილ საწყისს ცნობს, შეურიგებელია ხსენებული ნახევარცოდნით მართულ იდეოლოგიასთან. შეურიგებელია იგი ასევე, ამ ნახევრად ცოდნაზე, ნახევრად უმეცრებაზე დამყარებულ ღირებულებათა შკალასთან, რომელიც, მაგალითად, `ელიტად~ რაცხს ფულიან ადამიანთა წრეს, და არა გონებით, ცოდნითა და ენერგიით გამორჩეულებს, როგორც მთელი კულტურული მსოფლიო. ხელისუფლებაც, შესაბამისად, შეურიგებელია ქრისტიანული სულისკვეთების მიმართ.
მეორე სიმახინჯე ხელისუფლებისა და ეკრანის იდეოლოგიისა არის ეროვნული ნიჰილიზმი. რაში მდგომარეობს იგი, საზოგადოებამ იცის. ქრთული სამოციქულო ეკლესია თავს ყოველთვის თვლიდა და თვლის ერის მწყემსად და ერზე პასუხისმგებლად. ამ მიზეზითაც ხელისუფლება შეურიგებელია ეკლესიასთან, თუმცა ამის შენიღბვას არ იზარებს.
ამ კამპანიის მსვლელობაში საზოგადოების წინაშე წამოიჭრა (მახინჯი ფორმით) სიტყვის თავისუფლებისა და საზოგადოებრივი მორალის ურთიერთობის თემა. არ ვკამათობთ, რომ ქ-ნ თეა თუთბერიძეს ან მის მსგავს რომელსამე უსწავლელ ხელისუფალს აქვს სრული უფლება, თქვას, რაც უნდა, და, თუ ტყუილი გამოუვიდა, ცილისწამებისთვის დაისაჯოს. მაგრამ უნდა გვახსოვდეს შემდეგი: დასავლური ცივილიზაცია (ქართული ცივილიზაციაც ტიპოლოგიურად ამ უკანასკნელს ეკუთვნის), რომელიც კაცობრიობის დღევანდელ კულტურულ სახეს განსაზღვრავს, შექმნილია და ჩამოყალიბებულია საკუთარ სიტყვასა და ნაწერზე საზოგადოების ინტერესთა წინაშე პასუხისმგებლობის პირობებში. თანამედროვე ხუნვეიბინებისათვის (ორივე სქესისა) ეს წესი უცნობია: ისინი ამბობენ და აცხადებენ ყველაფერს, რაც მათს განუვითარებელ გონებაში ჩნდება, და უკმაყოფილონი რჩებიან, თუ ვიღაცამ `არადემოკრატიულად~ გალანძღა ისინი მათი ამა თუ იმ ნათქვამისთვის. ეს ულოგიკობაა. ასეთი რეაგირება მათი მხრიდან მხოლოდ განათლების დეფიციტის შედეგია. ის, რომ ცივილიზაცია იქმნება და ვითარდება საკუთარი ნათქვამის შინაარსზე საზოგადოების წინაშე პასუხისმგებლობის პირობებში, მათთვის უცნობია. რაც შეეხება მათ მიმართებას ჩინელ ხუნვეიბინებთან (რომლებიც ისტორიას ჩაჰბარდნენ), განსხვავება მხოლოდ ნეგატიურია უკანასკნელთა სასარგებლოდ: ჩინელი ხუნვეიბინები ჩინეთიდანვე იმართებოდნენ, ხსენებულ ქართულ ფსევდოიდეოლოგიას კი უცხო ძალა, სახელდობრ, რუსეთი მართავს, რომლის დავალებაში შედის, რომ საქართველოს ძირის თხრის პოლიტიკა `დასავლური ღირებულებების~ სახელით ტარდებოდეს.
რაც შეეხება ვითარების პოლიტიკურ მხარეს, იგიც, ჩვენი აზრით, ნათელია: ანტიეკლესიური კამპანიის მიზეზი ისაა, რომ საქართველოს ეკლესიას განზრახვა შეატყეს, მონაწილეობა მიიღოს საქართველოს პრაქტიკული ეროვნული და სახელმწიფოებრივი გადარჩენის საქმეში (რაც მისი პირდაპირი მოვალეობაა). იქიდან, რომ ეკლესიის ეს განზრახვა ხელისუფლებისთვის ყველა სხვაზე უფრო მიუღებელია, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ იგი საქართველოს სასიცოცხლო ინტერესების წინააღმდეგ მიმართულ ახალ ნაბიჯებს გეგმავს.
მამუკა გიორგაძე
21.10.2009